Page 16 - Demo

Popujt e lasht%u00eb t%u00eb Gadishullit Apenin1Themelimi i Rom%u00ebs dhe banor%u00ebt e hersh%u00ebm t%u00eb sajRoma e lasht%u00eb ndodhej aty ku ndodhet edhe sot, pothuajse n%u00eb mes t%u00eb Gadishullit Apenin. N%u00eb mjedisin gjeografik t%u00eb favorsh%u00ebm t%u00eb k%u00ebtij gadishulli, q%u00eb n%u00eb mij%u00ebvje%u00e7arin I p.e.s., jetonin fise t%u00eb ndryshme, si: italik%u00ebt (ku b%u00ebnin pjes%u00eb latin%u00ebt, sabin%u00ebt, samnit%u00ebt), etrusk%u00ebt, grek%u00ebt, japig%u00ebt, mesap%u00ebt etj. Kjo shum%u00ebllojshm%u00ebri popullsish tregon diversitetin kulturor t%u00eb Italis%u00eb s%u00eb lasht%u00eb dhe kontaktet e vazhdueshme mes komuniteteve. Nd%u00ebr k%u00ebta popuj, gjat%u00eb shekujve VIII-VI p.e.s., m%u00eb t%u00eb zhvilluarit ishin etrusk%u00ebt, me origjin%u00eb ende t%u00eb pap%u00ebrcaktuar, q%u00eb jetonin n%u00eb krahin%u00ebn e Etruris%u00eb. N%u00eb periudh%u00ebn e lul%u00ebzimit t%u00eb tyre, etrusk%u00ebt e kishin shtrir%u00eb ndikimin e tyre deri n%u00eb Lacium, ku sundonin mbret%u00ebrit etrusk%u00eb nga dinastia e Tarkuin%u00ebve. Edhe reformatori i Rom%u00ebs, Servius Tuliusi ishte nj%u00eb mbret etrusk.Zbulimet arkeologjike kan%u00eb treguar se qyteti i Rom%u00ebs u themelua n%u00eb vitin 753 p.e.s. nga fiset latine e sabine. Ajo u nd%u00ebrtua n%u00eb shtat%u00eb kodra, n%u00eb krahin%u00ebn e Laciumit. Ekziston edhe nj%u00eb legjend%u00eb sipas s%u00eb cil%u00ebs Roma u formua nga v%u00ebllez%u00ebrit, Remi e Romuli.Kalimi nga mbret%u00ebria n%u00eb republik%u00ebHistoria e Rom%u00ebs ka kaluar n%u00ebp%u00ebr tri periudha: mbret%u00ebrore, republikane e perandorake.N%u00eb periudh%u00ebn mbret%u00ebrore (753-509 p.e.s.), n%u00eb Rom%u00eb sunduan shtat%u00eb mbret%u00ebr. Mbreti kishte funksionin e prij%u00ebsit ushtarak, t%u00eb kryepriftit dhe t%u00eb kryegjyqtarit. At%u00eb e k%u00ebshillonte senati, q%u00eb ishte k%u00ebshilli i pleqve. Shoq%u00ebria ishte e ndar%u00eb n%u00eb patric%u00eb (aristokrat%u00ebt e pasur) dhe plebenj (fshatar%u00ebt, zejtar%u00ebt, tregtar%u00ebt dhe forca tjet%u00ebr pun%u00ebtore). N%u00eb Rom%u00eb lindi edhe klientela, institucioni m%u00eb i vjet%u00ebr i shoq%u00ebris%u00eb romake. Klient quhej nj%u00eb i varf%u00ebr q%u00eb merrej n%u00eb mbrojtje dhe p%u00ebrfitonte ndihm%u00eb ekonomike nga nj%u00eb i pasur (padron). N%u00eb k%u00ebmbim, klienti duhej t%u2019i sh%u00ebrbente padronit sipas nevojave t%u00eb tij. Kjo marr%u00ebdh%u00ebnie tregon se pabarazia shoq%u00ebrore nuk ishte vet%u00ebm ekonomike, por edhe politike, sepse krijonte var%u00ebsi dhe ndikim n%u00eb vendimmarrje. Periudha mbret%u00ebrore konsiderohet si periudha e kalimit t%u00eb shoq%u00ebris%u00eb romake nga sistemi fisnor n%u00eb shoq%u00ebrin%u00eb e qytet%u00ebruar. Reformat e Servius Tuliusit, t%u00eb ngjashme me ato t%u00eb Solonit n%u00eb Athin%u00eb, e godit%u00ebn sistemin fisnor dhe i hap%u00ebn rrug%u00eb nj%u00eb organizimi t%u00eb ri shoq%u00ebror e politik. N%u00eb vitin 509 p.e.s., romak%u00ebt n%u00ebn drejtimin e patric%u00ebve d%u00ebbuan mbretin etrusk, Tarkuin Superbin, dhe vendos%u00ebn republik%u00ebn. Kjo tregon se zgjerimi i t%u00eb drejtave politike shpesh u p%u00ebrqendrua te grupet me pasuri, nd%u00ebrsa t%u00eb varfrit mbet%u00ebn m%u00eb pak t%u00eb p%u00ebrfaq%u00ebsuar.VENET%u00cbPadov%u00ebEtrusk%u00ebLatin%u00ebKoloni heleneItalik%u00ebVenet%u00eb e japig%u00ebVeron%u00ebRom%u00ebNapoliBeneventoTarentSirakuz%u00ebPalermoAgrixhento Kartagjen%u00ebDeti MesdheDeti TirrenJAPIG%u00cbLIGUR%u00cbLATIN%u00cbSAMNIT%u00cbDAUN%u00cbLIGUR%u00cbSABIN%u00cbETRUSK%u00cbSIKAN%u00cb1.3 Qytet%u00ebrimi antik romakGrimc%u00eb historikeRoma %u00ebsht%u00eb qyteti, t%u00eb cilin historia e vler%u00ebson si %u201ct%u00eb p%u00ebrjetsh%u00ebm%u201d. P%u00ebr nj%u00eb periudh%u00eb t%u00eb gjat%u00eb t%u00eb historis%u00eb bot%u00ebrore, ajo ishte qendra e bot%u00ebs nga pik%u00ebpamja politike, artistike, letrare dhe fetare: %u201cT%u00eb gjitha rrug%u00ebt t%u00eb %u00e7ojn%u00eb n%u00eb Rom%u00eb%u201d.14